Żywiec na starych pocztówkach- Kościoły

 

Nie z żelaza ani z miedzi,
Bo sam Bóg w tych dźwierzach siedzi,
A komu z łaski dopuści,
I bez klucza zamek puści.

   Zbliża się Wielkanoc i nadarza się wyjątkowa okazja do zaprezentowania pocztówek przedstawiających żywieckie kościoły z końca XIX wieku .Wydawać by się mogło, że kościoły oparły się próbie czasu i pozostają od wieków na swoich miejscach niezmienione. Tak jednak nie jest. Na naszych oczach zmienia się zarówno ich wygląd jak i otoczenie. Niestety nie zawsze odbywa się to pod kontrolą konserwatora zabytków. Zaczniemy jednak od przypomnienia roli jaką odegrał Kościół u schyłku niewoli w życiu mieszkańców Żywca i jego okolic. W ciągu XIX wieku Polacy pozbawieni byli samodzielnego bytu państwowego. Dokonały się w tym czasie istotne przeobrażenia w kulcie Najświętszej Maryi Panny Królowej Korony Polskiej. Najśw. Maryja Panna jawi się jako Królowa i Opiekunka narodu. W Galicji kult patronów Polski przyczynił się do zachowania tradycji narodowych. W tym czasie życie mieszkańców Żywca i okolicznych wiosek skupia się wokół kościołów. Stanowiły one jedyne źródło zdobywania wiedzy o przeszłości własnego narodu. Narodowość polska i wiara były prześladowane w różnych okresach. Polska przeżyła katastrofy. Parafialne związki katolicko-społeczne zajmowały się organizowaniem czytelni ludowych, kółek rolniczych, ochronek i straży pożarnych. Pod protektoratem duchowieństwa galicyjskiego znajdowało się 1,5 tyś. kółek rolniczych i tysiąc kas pożyczkowych. Znany, nieżyjący dominikanin prof. Józef M. Bocheński słusznie twierdził, że Kościół polski jest jedynym ludowym Kościołem w Europie. Zawsze otwarty zapraszał na modlitwę. Był jedynym miejscem w którym każdy wierzący mógł obcować z prawdziwymi dziełami sztuki sakralnej i wysłuchać muzycznych arcydzieł religijnych. Wielką popularnością cieszyły się w tym czasie wydawnictwa dewocyjne i docierały one do szerokich kręgów ludu polskiego. Obok oficjalnego kolportażu kościelnego na jarmarkach i odpustach znalazły licznych nabywców: Wśród obrazków świętych były pięknie wydawane litograficzne widoki miejsc kultu maryjnego z Żywca, Jasnej Górki, Przyłękowa, Rajczy i Rychwałdu. Pamiątkowe obrazki wędrowały z pielgrzymami po terenie ówczesnej Galicji na długo przed pojawieniem sie pocztówki. Należy pamiętać, że rola widokówki nie ograniczyła się do korespondencji i reklamy. Funkcjonowała na usługach wielu dziedzin życia. Posiadała walor świętego obrazka często wieszanego na ścianie. Można było wysłać bliskim dzisiaj zapomnianą prześliczną patriotyczną pocztówkę świąteczną.

                 


Obecnie najstarszym kościołem Żywca jest kościół p.w. ŚWIĘTEGO KRZYŻA. Na pocztówkach prezentujemy jego wygląd sprzed przebudowy z 1910r. Wzniesiony został jeszcze przed lokalizacją nowego miasta. „Roku Pańskiego 1428 kościółek za miasteczkiem żywieckim najpierw w polu zmurowany jest, a poświęcony przez Jarosława biskupa laodyckiego, sufragana krakowskiego” pisał Komoniecki. Przebudowano go w epoce baroku. Prezbiterium pochodzące z pierwotnej budowli zostało w 1690r. powiększone przez dobudowanie kolistej absydy. W 1679 nawę przebudowano na znacznie obszerniejszą. Kaplicę Ogrojca wzniesiono w 1878r. Kościółek ma spadzisty dach pokryty gontami, ośmioboczną wieżyczkę z gontową kopułą, cebulastytm hełmem i żelaznym krzyżem. Wieżę dobudowano w 1910r. W pierwszym przewodniku po Galicji tak komentuje to dr M. Orłowicz: „Kościół św. Krzyża zeszpecony niedawno dobudowaną wieżą, psującą starożytny wygląd budynku”.
We wsi Stary Żywiec przyłączonej do miasta w 1929r. znajdował się kościółek starożywiecki p.w. WW. ŚWIĘTYCH najpiękniejsza drewniana budowla sakralna Żywiecczyzny. Podczas walk o wyzwolenie miasta spalił się doszczętnie wraz z całym wyposażeniem wnętrza. Data wystawienia pierwszego kościoła jest nieznana, jedynie w wykazie pobieranego w Polsce świętopietrza wspomina się o parafii w 1325-7r. Zniszczeniu uległ kościół z 1507r. wybudowany z materiału po rozbiórce starszego kościoła zniszczonego przez powódź. Ten zabytkowy gotycki kościółek typu śląsko-małopolskiego otaczał kamienny mur. Wokół kościoła znajdował się cmentarz. Dokonano stosunkowo mało zmian w jego wyglądzie W czasie ostatniej restauracji około1926r. celem powiększenia wnętrza usunięto ścianę oddzielającą nawę od wieży. W centrum głównego ołtarza był obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Kościół posiadał wysoki spadzisty dach kryty gontami. Posiadał wiązania dachowe złożone z krokwiowych kozłów wiązarowych i pośrednich. Pomiędzy kozłami wiązarowymi znajdowała się kratownica z krzyżami św. Andrzeja. Jego przysadzistą wieżę o pochyłych ścianach zwieńczoną izbicą z namiotowym hełmem wieży możemy podziwiać wyłącznie na pocztówkach i nielicznych ocalałych zdjęciach.
„Żywiec słynął państwem szerokim, wieżą znamienitą”, którą upodobali sobie wydawcy pierwszych pocztówek. Kościół parafialny p.w. NARODZENIA NMP znajduje się pomiędzy rynkiem a zamkiem i pochodzi z 1 poł. XV wieku z czasów lokacji nowego miasta. Wzniesiony w stylu gotyckim, ma dziś skutkiem przebudowy części renesansowe i barokowe, a nawet przeróbki z XX wieku. W czasie działań wojennych renesansowa galeria wieży żywieckiej fary została trafiona pociskiem artyleryjskim. Pierwsza część wieży licząca 27,5 m. wykonana z kamienia pochodzi z 1583 roku. Część drugą o wysokości 17,5m wybudowana została z cegły dwa lata później. Podczas pożaru z 1711r. spłonął hełm i cała więźba wewnątrz wieży wraz z pięknymi dekoracjami malarskimi zdobiącymi górne partie murów. W czasie restauracji z 1712r. zmieniono kształt i wysokość okien prezbiterium. Zmniejszono ilość gotyckich okien. Jego 60 metrową wieżę zdobi dzisiaj hełm pochodzący z 1745r. Szczególne wrażenie na turystach robiły przepiękne późnobarokowe organy, chór muzyczny wsparty na trzech arkadach i płaskorzeźba Zaśnięcie Matki Boskiej z 1500 roku. Z 1903 roku pochodzi nowa zakrystia. Kaplica grobowa Habsburgów z 1926 roku zasłoniła jedno z trzech gotyckich okien nawy południowej. W północnej nawie zachowało się tylko jedno środkowe okno.
Kościół p.w. ŚW. MARKA pochodzący z 1591 r. był drewniany i zbudowano go z zapisów osób zmarłych podczas szerzącej się w tym czasie w Żywcu zarazy jako wotum błagalne. Obecny murowany wzniesiono w roku 1885. Znany jest głównie z obrazu św. Marka namalowanego przez Stachiewicza w 1834r oraz płaskorzeźby św. Marka z początku XVIIw. znajdującej się we wnęce na zewnątrz wieży.
Kościół p.w. PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO był w 1701 roku małą drewnianą kaplicą ufundowaną przez Andrzeja Komonieckiego i jego żonę Zofię z Kalfasowiczów. W 1704 zostaje przez fundatorów powiększony na kościółek przez znanego żywieckiego cieślę Wojciecha Barabasza. W 1850-6 wybudowano obecny murowany.

        


Słynną Kaplicę ŚW. WITA. zaprojektowaną przez Karola Pietschka zbudowano w 1869r. w miejscu dawnej pochodzącej z 1669r. przy źródle, którego woda uzdrowiła króla Jana Kazimierza. W związku z budową zapory wodnej znalazło się pod wodą źródło, które chorych uzdrawiało, wzrok przywracało i leczyło trąd z łaski nadanej i Świętemu Witowi przyznanej.

Marek Kubica i Jan Puda

źródło: http://www.nsik.com.pl/archiwum/39/a15.html

This entry was posted in Kościoły i Parafie Żywiecczyzny. Bookmark the permalink.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.